Zdarzają się takie sytuacje, że spadek który mamy otrzymać obciążony jest długami. Czasami długi przekraczają wartość spadku i wtedy najlepiej jest go odrzucić oczywiście przy zachowaniu wszystkich wymaganych form i procedur. Są też takie sytuacje, że wartość masy spadkowej przekracza wartość zadłużenia i wtedy mimo wszystko warto taki spadek przyjąć i rozliczyć wszystko co jest do rozliczenia. Możliwości są różne, a każda sytuacja może być inna.
Jeśli spadek jest obciążony długami, w Polsce mamy zasadniczo trzy możliwości:
- odrzucić spadek – wtedy jesteś traktowany tak, jakbyś nie był spadkobiercą i nie odpowiadasz za długi;
- przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza – odpowiadasz za długi tylko do wysokości wartości odziedziczonego majątku. Jeśli aktywa spadku są warte 50 tys. zł, a długi 200 tys. zł, co do zasady nie odpowiadasz ponad te 50 tys. zł.;
- przyjąć spadek wprost – odpowiadasz za długi bez ograniczenia, także własnym majątkiem.
Spłata długów spadkowych przez jednego ze spadkobierców, a prawo do żądania zwrotu pieniędzy
W praktyce nierzadko dochodzi do sytuacji, w której tylko jeden ze spadkobierców reguluje zobowiązania pozostawione przez spadkodawcę, podczas gdy pozostali uchylają się od udziału w spłacie długów. Warto pamiętać, że co do zasady każdy spadkobierca, który przyjął spadek, ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe. Jeżeli jeden z nich pokryje zobowiązania również za pozostałych, może dochodzić od nich zwrotu odpowiedniej części poniesionych kosztów.
Odpowiedzialność za długi spadkowe po przyjęciu spadku
Do momentu przyjęcia spadku odpowiedzialność spadkobiercy za zobowiązania spadkowe jest ograniczona. Odpowiada on wyłącznie majątkiem wchodzącym w skład spadku. Jeżeli natomiast odrzuci spadek, nie staje się spadkobiercą i nie ponosi odpowiedzialności za długi pozostawione przez zmarłego.
Sytuacja zmienia się z chwilą przyjęcia spadku albo upływu terminu na złożenie oświadczenia o jego przyjęciu lub odrzuceniu. Od tego momentu spadkobierca odpowiada za długi spadkowe zgodnie z zasadami przewidzianymi przez prawo, a jego udział w spadku staje się częścią jego majątku.
W przypadku kilku spadkobierców cały majątek spadkowy pozostaje przed działem spadku przedmiotem wspólności między nimi. Każdemu przysługuje określony udział obejmujący wszystkie składniki majątku spadkowego.
Solidarna odpowiedzialność kilku spadkobierców
Jeżeli spadek przypada kilku osobom, do czasu działu spadku odpowiadają one za długi spadkowe solidarnie. Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić zapłaty całego długu od wszystkich spadkobierców łącznie, od kilku z nich lub nawet od jednego wybranego spadkobiercy.
Po dokonaniu działu spadku zasada solidarnej odpowiedzialności wygasa. Od tej chwili każdy spadkobierca odpowiada za zobowiązania spadkowe proporcjonalnie do swojego udziału w spadku. Podobne reguły dotyczą osób, które otrzymały zapisy windykacyjne – ich odpowiedzialność jest uzależniona od wartości uzyskanego przysporzenia.
Na czym polega odpowiedzialność solidarna?
Celem solidarnej odpowiedzialności jest ochrona interesów wierzyciela i ułatwienie mu dochodzenia należności. Wierzyciel nie musi dzielić swojego roszczenia pomiędzy wszystkich spadkobierców. Może zwrócić się o zapłatę całej kwoty do jednego z nich.
W konsekwencji może dojść do sytuacji, w której tylko jeden spadkobierca spłaci cały dług spadkowy, mimo że obowiązek jego poniesienia powinien obciążać wszystkich współspadkobierców.
Roszczenie regresowe wobec pozostałych spadkobierców
Prawo przewiduje ochronę dla spadkobiercy, który poniósł ciężar spłaty długu ponad przypadający na niego udział. Zgodnie z art. 1034 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli jeden ze spadkobierców spełnił świadczenie wobec wierzyciela, może domagać się od pozostałych zwrotu odpowiednich kwot.
Wysokość roszczenia regresowego ustala się co do zasady proporcjonalnie do udziałów poszczególnych spadkobierców w spadku. Oznacza to, że każdy współspadkobierca powinien ostatecznie ponieść ciężar długu w zakresie odpowiadającym jego udziałowi.
Zwolnienie jednego spadkobiercy z długu przez wierzyciela
W praktyce zdarzają się sytuacje, gdy wierzyciel rezygnuje z dochodzenia należności od jednego lub kilku spadkobierców, kierując swoje roszczenia wyłącznie wobec pozostałych. Może również zawrzeć z wybranym spadkobiercą umowę o zwolnieniu go z długu. Takie zwolnienie jest dopuszczalne i skuteczne w relacji pomiędzy wierzycielem a konkretnym spadkobiercą. Oznacza to, że wierzyciel nie może już domagać się od tej osoby zapłaty. Nie wpływa to jednak na stosunki pomiędzy samymi spadkobiercami. Zwolnienie z długu lub rezygnacja z solidarnej odpowiedzialności wobec jednego ze współdłużników nie pozbawia pozostałych prawa do dochodzenia od niego roszczeń regresowych.
Skutki dla współspadkobierców
Jeżeli jeden ze spadkobierców został zwolniony przez wierzyciela z obowiązku zapłaty, pozostali nadal mogą odpowiadać wobec wierzyciela za całość zobowiązania. Jeżeli któryś z nich spłaci dług ponad przypadającą na niego część, zachowuje prawo do żądania zwrotu od pozostałych współspadkobierców, także od osoby zwolnionej przez wierzyciela. W rezultacie zwolnienie z długu wywołuje skutki wyłącznie w relacji między wierzycielem a konkretnym spadkobiercą. Nie eliminuje natomiast odpowiedzialności regresowej wobec pozostałych współspadkobierców.
Ważne jest to, że przed działem spadku wszyscy spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe solidarnie. Wierzyciel może dochodzić całej należności od jednego z nich. Spadkobierca, który spłacił dług ponad przypadający na niego udział, ma prawo dochodzić od pozostałych zwrotu odpowiednich kwot. Co istotne, nawet zwolnienie jednego ze spadkobierców z długu przez wierzyciela nie wyłącza jego odpowiedzialności regresowej wobec pozostałych współspadkobierców.